Çalışma, 1 Haziran’da BioRxiv* ön baskı platformunda yayımlandı. Bazı bilim insanları bunu kalıtsal hastalıkların önlenmesinde önemli bir adım olarak görürken, bazıları ise teknolojinin gelecekte “tasarım bebekler” yaratılmasının önünü açabileceği uyarısında bulunuyor.
CRISPR’IN YENİ NESLİ
Araştırmaya liderlik eden New York’taki Columbia Üniversitesi’nden genetikçi Dieter Egli ve ekibi, klasik CRISPR yönteminden daha hassas kabul edilen “baz düzenleme” (base editing) tekniğini kullandı. Bu yöntem, DNA‘nın belirli bir noktasındaki tek bir genetik harfin değiştirilmesine olanak tanıyor ve istenmeyen mutasyon riskini azaltıyor.
GENLERİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILDI
Araştırmacılar, tüp bebek programlarından bağışlanan embriyolar üzerinde çalıştı. Genetik hastalıklarla doğrudan bağlantılı olmayan PCSK9, HBG1 ve HBG2 genlerinde değişiklik yapıldı. Özellikle PCSK9 geninin devre dışı bırakılmasının kalp hastalığı riskini azaltabileceği belirtiliyor.
EN BÜYÜK SORUN: “MOZAİKLİK”
Çalışmanın önündeki en önemli engel ise “mozaiklik” olarak adlandırılan durum. Düzenleme yapılan embriyolardaki tüm hücreler aynı genetik değişiklik olmuyor.Araştırmada elde edilen embriyoların yaklaşık yüzde 80’inde bu sorun görüldü. New Scientist “Ancak temel düzenlemenin en büyük dezavantajı, her embriyodaki her hücre için işe yaramamasıdır” diye belirtiyor.
New Scientist’e göre, “eğer baz düzenleme döllenmeden önce [yani yumurta ve sperm üzerinde] ve ilk hücre bölünmelerinden önce yapılırsa, mozaiklik olmaz.” Bu nedenle uzmanlar, teknolojinin henüz klinik kullanıma hazır olmadığını ve ciddi teknik sorunların çözülmesi gerektiğini vurguluyor.
ETİK TARTIŞMA SÜRÜYOR: ÇİNLİ ARAŞTIRMACI HAPİS ALMIŞTI
Gen düzenleme teknolojisi ilk kez 2018 yılında Çinli araştırmacı He Jiankui’nin genetiği değiştirilmiş bebekler oluşturduğunu açıklamasıyla dünya gündemine gelmişti. Bu girişim bilim dünyasında büyük tepki çekmiş, Jiankui daha sonra Çin’de hapis cezasına çarptırılmıştı.
Yeni çalışma da benzer etik tartışmaları yeniden alevlendirdi. Sidney Üniversitesi’nden Greg Neely, yöntemin önceki girişimlere göre daha kontrollü ve etik olduğunu savunurken, Kaliforniya Üniversitesi’nden Alexis Komor ise, embriyo düzenlemesinin etik hale getirilemeyeceğini ve bunun öjenik(**) uygulamalara kapı aralayabileceğini söyledi.
“TASARIM BEBEK” ENDİŞESİ
Bilim dergileri Nature ve Science’ın aktardığı görüşlere göre, teknolojinin gelecekte yalnızca hastalıkları önlemek için değil; zeka, fiziksel özellikler veya performans gibi özelliklerin seçilmesinde kullanılma ihtimali en büyük kaygı olarak görülüyor.
Buna rağmen biyoteknoloji sektöründeki bazı girişimlerin ve yatırımcıların embriyo düzenleme teknolojilerine ilgisini sürdürdüğü belirtiliyor.
*Yaşam bilimleri alanındaki araştırmacıların hakem değerlendirme sürecini (peer review) beklemeksizin çalışmalarını ücretsiz olarak yayınlayabilecekleri ve dünya çapındaki bilim insanlarıyla paylaşabilecekleri açık erişimli bir ön baskı (preprint) sunucusudur.
Bu platform sayesinde bilim insanları, makalelerinin akademik dergilerde yayınlanma sürecini beklemeden bulgularını araştırmacılara hemen sunabilir ve taslak metinleri üzerinden geri bildirim alabilirler.
** Kelime anlamı olarak “iyi doğma” demektir. İnsan soyunun genetik olarak iyileştirilmesini, sağlıklı bireylerin çoğalmasını teşvik ederken, “sağlıksız” veya “kusurlu” kabul edilen bireylerin üremesini engellemeyi ya da yok etmeyi savunan, bilimselliği tartışmalı bir toplumsal felsefedir.
Odatv.com
